A recuperación da memoria histórica LGBTIQA+, a denuncia da represión sufrida durante o franquismo e a reivindicación do activismo galego centraron o V Congreso Memoria Diversa, celebrado este sábado no espazo Normal da Universidade da Coruña. Baixo o lema “Igrexa, control social e disidencias de sexo e xénero”, a cita reuniu historiadoras, activistas, investigadoras e entidades sociais nunha intensa xornada de reflexión arredor das vivencias silenciadas das persoas LGBTIQA+ en Galicia.
O encontro, organizado coa colaboración da Deputación da Coruña e apoiado pola Universidade da Coruña, contou coa participación da deputada de Igualdade e Dereitos Civís, Sol Agra, da vicereitora de Igualdade, Christina López, e foi coordinado por Capicúa, coa escritora Eva Mejuto como unha das principais impulsoras da iniciativa.
A invisibilización das mulleres lesbianas durante o franquismo
Un dos momentos máis destacados chegou coa intervención da historiadora e activista Guillermina Domínguez, quen abordou a negación da sexualidade das mulleres durante a ditadura. Ademais da súa traxectoria investigadora, Domínguez foi protagonista dun fito histórico ao formar parte do primeiro matrimonio entre dúas mulleres celebrado en España tras a aprobación do matrimonio igualitario en 2005.
A continuación, Silvia Fernández Quinteiro, viúva de Eva García de la Torre —primeira vítima recoñecida do Padroado de Protección á Muller—, xunto coa escritora Belén Cillero e a historiadora Daniela Ferrández, afondaron nun dos capítulos máis descoñecidos da represión franquista. As relatoras analizaron o funcionamento do Padroado, unha institución de control social, castigo e tutela sobre as mulleres que permaneceu activa ata 1985.
A recuperación documental da historia LGBTIQA+ foi outro dos eixes do congreso. Víctor Mora, da Fundación 26 de Diciembre; Fito Ferreiro, da Asociación Palestra; e Aurora Paz, da Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña, presentaron diferentes iniciativas destinadas a conservar e difundir os arquivos da memoria queer.
O legado do activismo galego
Durante a sesión da tarde, o foco situouse nos movementos sociais que impulsaron a conquista de dereitos para o colectivo LGBTIQA+ en Galicia. Suso Moinhos, do Colectivo Gai Compostela, e Pablo Andrade e Rubem Centeno, de Maribolheras Precarias, repasaron algunhas das mobilizacións máis significativas desenvolvidas en Compostela e na Coruña.
Os participantes reivindicaron o papel pioneiro do activismo LGBTIQA+ galego, lembrando campañas, protestas e espazos de organización colectiva que contribuíron a transformar a realidade social e política do país.
As terapias de conversión, unha ameaza aínda presente
Outro dos relatorios máis impactantes foi o protagonizado por Saúl Castro, avogado, escritor e presidente da asociación No es terapia. Na súa intervención advertiu de que as chamadas terapias de conversión continúan existindo na actualidade, malia seren prácticas amplamente cuestionadas por organismos científicos e de dereitos humanos.
Castro lembrou que estas actuacións, orientadas a modificar a orientación sexual ou a identidade de xénero das persoas, seguen sen estar prohibidas de forma expresa en todos os ámbitos, unha realidade que cualificou de preocupante.
Literatura para reconstruír a memoria
A memoria histórica tamén atopou espazo na literatura. O xornalista e escritor Fernando Olmeda presentou El látigo y la pluma, mentres que a xornalista Andrea Momoitio fixo o propio con Farsante. Ambos dialogaron arredor das historias reais de persecución, resistencia e supervivencia vividas durante o franquismo.
O congreso concluíu coa actuación da compositora e cantante Lucía Aldao, que puxo o broche final a unha xornada marcada pola memoria, a reivindicación e o orgullo.
Ao longo do día tamén estiveron presentes asociacións como ALAS A Coruña, LesCoruña, Avante LGBT+, Arelas, o Club de Lectura LGBT Queeruña e a Rede Galega de Estudos Queer, reforzando o carácter colectivo dun encontro que reivindicou a necesidade de seguir recuperando as historias que durante décadas permaneceron ocultas.
