A Deputación da Coruña publicou Quen conduce o Estado: Arte, ideas, artistas e movementos que deron forma á vitoria do Estatuto de Galicia de 1936, un ensaio da historiadora da arte, investigadora e escritora Iria-Friné Rivera Vázquez que afonda no proceso de aprobación do primeiro Estatuto galego desde a perspectiva da súa dimensión política, cultural e gráfica.
A obra, presentada pola deputada de Cultura, Natividade González, forma parte das actividades impulsadas pola institución provincial con motivo do 90º aniversario do Estatuto de 1936 e recupera boa parte do material visual empregado na campaña do plebiscito, ademais de analizar os antecedentes históricos e o contexto social e cultural no que se desenvolveu.
A imaxe ao servizo dun proxecto político
O ensaio presta especial atención á campaña gráfica do plebiscito, na que os carteis, as ilustracións, a tipografía e os símbolos ocuparon as rúas e prazas de Galicia para trasladar á sociedade a importancia do proceso estatutario.
Rivera Vázquez analiza como aquela campaña incorporou as correntes artísticas e comunicativas do seu tempo e empregou ferramentas e técnicas consideradas avanzadas na década de 1930. Entre os creadores vinculados a este traballo figuran Camilo Díaz Valiño, Isaac Díaz Pardo, Castelao, Carlos Maside, Luís Seoane, Bernardino Vidarte e López Bouza.
Para Natividade González, este material evidencia a capacidade dos impulsores do Estatuto para combinar política e comunicación. “Para construír un país non chega con ter ideas, hai que saber explicalas, compartilas, facelas recoñecibles e conseguir que a xente as sinta tamén como propias”, sinalou durante a presentación.
A deputada destacou tamén a conexión daquela Galicia coas correntes artísticas europeas e coa modernidade da época, ao tempo que desenvolvía unha linguaxe visual vinculada á identidade galega.
Do contexto histórico á campaña do plebiscito
O libro aborda o proceso do Estatuto desde unha perspectiva ampla, que vai máis alá da propia campaña electoral. Segundo explicou a autora, a publicación percorre os antecedentes históricos, o plebiscito e as grandes correntes de pensamento europeo e americano que marcaron o contexto dos anos trinta.
Tamén se incorporan cuestións como o sufraxio feminino, a comunicación de masas, a educación e as circunstancias sociais e económicas da época, co obxectivo de situar o proceso estatutario no seu contexto histórico.
Rivera Vázquez sinalou que a intención da obra é “servir a Galicia e a súa sociedade” e contribuír a poñer en valor elementos da súa cultura, arte, historia, economía e tradición política.
A investigadora reivindicou ademais a dimensión colectiva do proceso e afirmou que a aprobación do Estatuto foi froito do traballo transversal de diferentes sectores sociais.
Unha publicación dentro da memoria do Estatuto
A edición de Quen conduce o Estado forma parte dunha campaña da área de Cultura da Deputación da Coruña para conmemorar os 90 anos do Estatuto de Galicia de 1936.
A iniciativa comezou coa creación e difusión dunha serie de vídeos sobre a memoria da Carta, nos que participan Iria-Friné Rivera Vázquez, Encarna Otero, Francisco Rodríguez, Eliseo Fernández, Conchi López Sánchez e Pilar García Negro.
As pezas, dispoñibles nas redes sociais e na canle de YouTube do departamento provincial de Cultura, achegan diferentes perspectivas sobre a elaboración e aprobación do Estatuto, o contexto histórico dos anos trinta e a súa relevancia na historia política e cultural de Galicia.
Para a Deputación, a publicación do ensaio forma parte dunha estratexia máis ampla de investigación e difusión do patrimonio cultural, coa intención de recuperar materiais históricos e facilitar o seu coñecemento e interpretación desde o presente.