O complexo militar de Campelo Alto, en Valdoviño, dará os primeiros pasos cara á súa recuperación tras a aprobación da primeira fase do proxecto básico e de execución do Plan de Recuperación das Baterías da Defensa de Ferrolterra. A corporación municipal aprobou o documento por unanimidade no pleno celebrado o pasado 3 de setembro, abrindo así a porta á contratación das actuacións.
As obras serán contratadas pola Deputación da Coruña, administración que asumirá o 100% do financiamento da intervención. Esta primeira fase céntrase principalmente en facer accesible e seguro o conxunto, actualmente afectado pola presenza de abundante vexetación, entullos, deterioro de diferentes elementos e dificultades de acceso a boa parte das instalacións.
Limpeza, accesibilidade e seguridade
O proxecto contempla unha intervención sobre diferentes elementos que forman parte do complexo de Campelo Alto. Entre as primeiras actuacións previstas figura a mellora dos accesos, así como a delimitación das construcións e das áreas que precisan protección fronte ao avance da vexetación.
Tamén se levará a cabo a limpeza e tratamento dos paramentos, xunto con diferentes medidas destinadas a mellorar a seguridade das construcións. Entre elas inclúese a demolición de cubertas que presenten unha situación de inestabilidade grave, a retirada de cascallos e vexetación e a limpeza de fachadas e espazos interiores.
O proxecto prevé ademais a instalación de sinalización explicativa e de advertencia, coa finalidade de facilitar a interpretación do conxunto e advertir das zonas que poidan presentar riscos.
A intervención abranguerá un amplo número de elementos do complexo, entre eles os accesos ás garitas, almacéns de municións, asentamentos de pezas antiaéreas, baterías, telémetros, o lavadoiro, a estación central telemétrica, o edificio de servizo ao Posto de Mando e os grupos de mando.
Unha posición integrada na defensa de Ferrolterra
A posición de Monte Campelo forma parte do Plan de Artillado de 1926, deseñado para responder ás novas necesidades de defensa costeira derivadas da evolución dos buques de guerra e do aumento do alcance dos seus proxectís.
O sistema defensivo tiña como finalidade protexer o golfo Ártabro fronte a un posible ataque ou intento de ocupación da base naval de Ferrol por parte de escuadras inimigas. O complexo de Campelo formaba parte, polo tanto, dun dispositivo de defensa costeira de maiores dimensións, no que diferentes posicións estaban conectadas entre si.
O desartillado das baterías produciuse de maneira progresiva ao longo do século XX. En 1936 foi desartillada a batería antiaérea de 10,5, cuxas pezas foron trasladadas ao Mediterráneo. Posteriormente, en 1941, desartellouse a batería de 38,1 de Campelo Alto, cuxos canóns foron levados ata o emprazamento de Punta Paloma Alta, en Alxeciras.
A última das grandes baterías, a antiaérea de 15,24 situada en Campelo Baixo, foi desartellada en 1991. Despois, o conxunto quedou desafectado por parte do Ministerio de Defensa.
Un patrimonio militar integrado na paisaxe
A prolongada condición destes terreos como espazos vinculados á defensa nacional tivo tamén unha consecuencia sobre o territorio: permitiu conservar unha contorna natural cunha intervención humana limitada.
As propias características estratéxicas das instalacións militares favoreceron unha integración particular na paisaxe. As construcións foron deseñadas procurando camuflalas coa contorna, utilizando materiais similares aos do lugar e empregando solucións semisoterradas.
Porén, o paso do tempo e a falta de uso provocaron un importante deterioro. Na actualidade, boa parte das instalacións resultan difíciles de localizar ou visitar debido á vexetación que cubre as construcións e os antigos viais que as comunicaban.
Nalgúns casos, esta situación chega a impedir mesmo identificar o contorno dos elementos militares. Ademais, existen construcións que presentan problemas de conservación e algúns elementos atópanse en risco de derrubamento, o que fai necesaria unha intervención para garantir a seguridade.
Un conxunto con potencial histórico e turístico
O proxecto tamén identifica outros problemas, como a acumulación de entullos, a presenza de pintadas e o deterioro dos camiños, especialmente no tramo final de acceso cara ao Pico da Vela.
A pesar destas dificultades e de que as baterías xa non conservan as súas pezas de artillería, o complexo mantén un importante valor histórico e patrimonial. As instalacións permiten interpretar sobre o propio territorio como se deseñou e executou un sistema integral de defensa costeira, adaptado ás características de cada posición.
A primeira fase aprobada polo Concello supón, polo tanto, o inicio da recuperación física das infraestruturas de Campelo, cunha actuación que prioriza a limpeza, a seguridade, a accesibilidade e a sinalización do conxunto.
O obxectivo final pasa por recuperar progresivamente un patrimonio militar que, ademais do seu interese histórico, presenta potencial como recurso turístico e como elemento para comprender a relación entre a defensa da base naval de Ferrol e o territorio de Ferrolterra.