Ferrol xa é oficialmente Lugar de Memoria Democrática, unha distinción que a converte na primeira cidade galega en recibir este recoñecemento. O Boletín Oficial do Estado (BOE) publicou a resolución que pon en valor a historia dunha localidade estreitamente ligada á defensa das liberdades, á tradición republicana e á mobilización da clase traballadora.
A declaración abrangue 22 espazos emblemáticos que permiten percorrer diferentes etapas da historia ferrolá, desde as primeiras expresións do movemento obreiro no século XIX ata a represión franquista e os últimos episodios de resistencia á ditadura. O recoñecemento pretende preservar estes lugares e convertelos en espazos de memoria, divulgación e educación democrática para as xeracións presentes e futuras.
Unha identidade republicana e obreira
A resolución ministerial destaca que a tradición reivindicativa de Ferrol ten raíces profundas. A súa vinculación co republicanismo e coa defensa dos dereitos sociais remóntase ao século XIX, nunha traxectoria na que o movemento obreiro adquiriu un papel fundamental.
Entre os episodios destacados figura a ocupación do Arsenal por traballadores anarquistas en 1872, así como a folga do aceite de 1946. Tamén ocupa un lugar destacado a mobilización obreira de 1972, un dos acontecementos máis significativos da historia social da cidade e un dos antecedentes da conmemoración do Día da Clase Obreira Galega.
O documento salienta que, malia a violencia e a represión sufridas durante e despois da Guerra Civil, Ferrol conseguiu manter viva a súa actividade política, social e sindical. Esta continuidade da loita colectiva é un dos elementos que fundamentan a declaración e que permiten entender a cidade como un referente da resistencia fronte á ditadura.
22 lugares para reconstruír a memoria da cidade
Un dos aspectos centrais do recoñecemento é a incorporación de 22 enclaves á relación oficial de Lugares de Memoria Democrática. A lista inclúe espazos relacionados tanto coa represión franquista como coa vida política, cultural e obreira de Ferrol.
Entre eles atópanse o castelo de San Felipe, a antiga prisión naval militar de Caranza, o cuartel de Dolores, a actual Comisaría da Policía Nacional e o cemiterio de San Salvador de Serantes. Tamén figura o muro de Canido, onde se produciron numerosos fusilamentos durante a Guerra Civil e a posguerra.
A relación incorpora igualmente lugares representativos da actividade social e cultural, como o teatro Jofre, o Cantón de Molíns, o Centro Obreiro de Cultura e Beneficencia e a factoría de Navantia Ferrol.
A memoria de figuras relevantes da historia local tamén está presente a través das casas natales de Concepción Arenal e Ricardo Carvalho Calero, así como do monólito dedicado a Pablo Iglesias Posse, fundador do PSOE. Completan a relación o portal da rúa Terra onde foi asasinado Moncho Reboiras e o monumento Dez do Marzal, dedicado a Amador Rey e Daniel Niebla.
O PSdeG reivindica o recoñecemento como un acto de xustiza
O secretario xeral do PSdeG, José Ramón Gómez Besteiro, celebrou a declaración desde Ferrol, nun acto no que estivo acompañado por representantes socialistas como Ángel Mato e Obdulia Taboadela, ademais de investigadores vinculados ao estudo da memoria histórica.
Besteiro definiu o nomeamento como un «recoñecemento de xustiza de cara ao pasado», pero incidiu especialmente na súa importancia para o presente e o futuro. Segundo sinalou, o obxectivo é garantir que os valores democráticos que inspiraron a loita de quen sufriu a represión sigan preservándose.
Neste sentido, destacou a importancia de lembrar as persoas que padeceron a violencia por defender as súas ideas, os dereitos da clase traballadora e unha sociedade con maiores liberdades.
O dirixente socialista tamén subliñou que a resolución establece obrigas para as administracións públicas, tanto para o Goberno central como para a Xunta de Galicia e o Concello de Ferrol. Entre elas figuran a conservación dos espazos recoñecidos e a súa divulgación como lugares vinculados aos ideais democráticos, á xustiza e á reconciliación.
A protección dos espazos e a recuperación dos arquivos
A declaración abre unha nova etapa na preservación do patrimonio histórico ferrolán. Os 22 lugares incluídos deberán contar con medidas de protección e divulgación que permitan manter vivo o seu significado e facilitar o coñecemento dos acontecementos que tiveron lugar neles.
Ademais, o catálogo non se considera definitivo. Segundo explican, poderán incorporarse novos espazos no futuro a medida que se identifiquen outros lugares relevantes para a memoria democrática da cidade.
Outro dos retos sinalados é a dixitalización dos arquivos militares, nos que se conserva documentación sobre os procedementos xudiciais e as causas abertas contra persoas represaliadas. O acceso a estes fondos permitiría avanzar na investigación histórica e facilitar ás familias e aos investigadores a consulta de documentos fundamentais para reconstruír o pasado.
Con esta declaración, Ferrol ve recoñecida oficialmente unha parte esencial da súa identidade colectiva: a dunha cidade na que a tradición republicana, a mobilización obreira e a defensa das liberdades marcaron a súa historia. Unha memoria que, a partir de agora, contará cun marco específico de protección para que os seus espazos e o seu significado non caian no esquecemento.