As deputacións da Coruña e de Lugo e o Consello da Cultura Galega abriron unha nova vía de colaboración institucional para reforzar o papel da cultura como motor de cohesión social, participación comunitaria e dinamización do rural. As tres entidades formalizaron un acordo para desenvolver o proxecto «Escola, cultura e territorio», unha iniciativa conxunta que pretende localizar, conectar e dar visibilidade ás experiencias culturais que se están a impulsar nas zonas non urbanas de Galicia.
O convenio foi asinado na sede do Consello da Cultura Galega pola presidenta da institución, Dolores Vilavedra; pola deputada de Cultura da Deputación da Coruña, Natividade González; e pola responsable da área de Cultura da Deputación de Lugo, Iria Castro.
O programa nace da vontade compartida de entender a cultura non só como un dereito, senón tamén como unha ferramenta capaz de fortalecer a identidade colectiva, construír comunidade, preservar a memoria e corrixir os desequilibrios entre o rural e o urbano.
O acordo, que non conta cunha dotación económica específica, funcionará como un marco estable de cooperación para coordinar recursos, compartir coñecementos e dar continuidade tanto a iniciativas xa existentes como a novas propostas. Durante este ano concretarase na organización de seis actividades de formación, intercambio e visibilización cultural.
Un proxecto para conectar educación, cultura e territorio
«Escola, cultura e territorio» pon o foco nas iniciativas que relacionan a acción cultural coa educación, a participación cidadá e o coñecemento do territorio. O obxectivo é identificar experiencias que xa están a transformar vilas e aldeas, analizar como funcionan e facilitar que os seus modelos poidan ser coñecidos ou adaptados noutros lugares.
A proposta parte da constatación de que no rural galego existe un tecido cultural activo, formado por asociacións, colectivos, profesionais, administracións locais e comunidades que desenvolven proxectos vinculados coa memoria, o patrimonio, a creación artística ou a participación social. Porén, moitas destas experiencias teñen dificultades para facerse visibles, documentarse ou establecer redes con outras iniciativas similares.
O novo marco de colaboración busca precisamente canalizar ese coñecemento e convertelo nun recurso compartido. As tres institucións pretenden favorecer o intercambio de aprendizaxes entre territorios con realidades demográficas, sociais e económicas distintas, desde as comarcas lucenses, marcadas pola dispersión da poboación, ata a Costa da Morte ou outros espazos rurais da provincia da Coruña.
O Pazo de Tor acolle a primeira actividade
A primeira acción do programa celébrase este luns, 13 de xullo, no Pazo de Tor, en Monforte de Lemos, baixo o título «Boas prácticas en iniciativas culturais». O encontro, organizado pola Deputación de Lugo, reúne unha vintena de asociacións, entidades e profesionais da cultura procedentes de distintos puntos de Galicia.
A xornada está concibida como un espazo para observar, reflexionar e compartir experiencias arredor dunha cuestión central: que elementos permiten que un proxecto cultural constrúa comunidade, transforme un territorio e consiga manterse vivo ao longo do tempo.
O programa estrutúrase en catro mesas de traballo nas que profesionais da cultura e representantes do tecido asociativo galego expoñen diferentes modelos de xestión e participación. A intención non é unicamente presentar proxectos de éxito, senón tamén analizar os procesos que os sosteñen, os obstáculos aos que se enfrontan e a relación que establecen coa poboación local.
A deputada de Cultura da Deputación de Lugo, Iria Castro, destacou que as comarcas lucenses ofrecen un campo especialmente fértil para este tipo de análise. «Nas comarcas de Lugo, cunha poboación dispersa e un territorio maioritariamente rural, agroman proxectos moi interesantes dos que aprender», sinalou.
Segundo Castro, o acordo permitirá proxectar o traballo destas entidades, documentar a súa experiencia e trasladar as aprendizaxes a outros contextos. A responsable provincial tamén incidiu na oportunidade de fortalecer o ecosistema cultural galego desde o ámbito local, tendo en conta que cada unha das institucións participantes traballa sobre territorios con características diferentes.
«As tres institucións compartimos a idea de que a cultura é un dereito, pero tamén unha ferramenta de cohesión social», afirmou.
Residencias culturais no Pazo de Mariñán
A Deputación da Coruña asumirá a organización de dúas das liñas previstas no proxecto. A finais de ano promoverá unhas residencias de proxectos culturais no Pazo de Mariñán, concibidas como un espazo de traballo, acompañamento e intercambio para iniciativas vinculadas ao territorio.
A institución coruñesa tamén desenvolverá un programa centrado no traballo cultural coa mocidade na Costa da Morte. Esta acción buscará implicar as novas xeracións na vida cultural das súas comunidades e favorecer procesos de creación e participación relacionados coa identidade, a memoria local e o patrimonio.
Natividade González subliñou o carácter pioneiro do acordo, especialmente pola colaboración directa entre dúas deputacións galegas para desenvolver unha iniciativa cultural común.
«Non existen practicamente precedentes de cooperación entre dúas deputacións galegas para impulsar unha iniciativa cultural destas características», destacou.
Para a deputada coruñesa, o convenio representa «un paso importante na suma de esforzos e recursos para desenvolver proxectos de interese común» e evidencia o compromiso compartido das administracións coa cultura e co territorio.
González tamén defendeu a necesidade de impulsar políticas culturais capaces de chegar ao conxunto da xeografía galega e de reforzar o rural como un espazo de creación contemporánea, participación cidadá e transmisión do patrimonio material e inmaterial.
Formación cultural para cargos públicos
Pola súa banda, o Consello da Cultura Galega desenvolverá un programa de formación en cultura dirixido a cargos públicos. Esta proposta pretende proporcionar ferramentas e coñecementos ás persoas responsables das políticas locais para que poidan deseñar, avaliar e consolidar proxectos culturais adaptados ás necesidades dos seus territorios.
A institución tamén impulsará unha iniciativa dixital destinada a recoller e dar visibilidade a proxectos que compartan os principios de «Escola, cultura e territorio». Este espazo permitirá coñecer experiencias desenvolvidas en diferentes lugares de Galicia e facilitará a circulación de metodoloxías, recursos e modelos de intervención cultural.
A presidenta do Consello da Cultura Galega, Dolores Vilavedra, cualificou o convenio como «un exemplo modélico de colaboración institucional» e salientou a súa capacidade para impulsar políticas que cheguen a todo o territorio.
Vilavedra insistiu na necesidade de superar as asimetrías existentes entre o rural e o urbano e de abandonar a visión dos ámbitos non urbanos como espazos pasivos ou definidos unicamente pola perda de poboación.
O proxecto, explicou, pretende reforzar a consideración do rural como «un espazo activo, dinámico, de memoria», no que a cultura pode contribuír á creación de vínculos, á participación social e á construción de novas oportunidades.
«Abrimos así un camiño para percorrer en común, que demostra que a colaboración entre institucións é posible e que parte do convencemento de que a cultura é unha ferramenta de cohesión social», afirmou.
Un paraugas común para o tecido cultural galego
Máis alá das seis actividades previstas inicialmente, as tres institucións aspiran a que o acordo funcione como un paraugas común para a cooperación cultural no rural. A intención é crear un marco que permita conectar proxectos, compartir recursos e xerar unha folla de ruta con continuidade no tempo.
A colaboración busca tamén evitar que as iniciativas culturais permanezan illadas ou dependan exclusivamente do esforzo puntual de asociacións e persoas concretas. A través da formación, a documentación e a creación de redes, o programa pretende contribuír á súa consolidación e facilitar que as boas prácticas poidan ser coñecidas por outras entidades e administracións.
A aposta conxunta das deputacións da Coruña e Lugo e do Consello da Cultura Galega sitúa así a cultura no centro das políticas territoriais. Non só como unha programación de actividades, senón como un instrumento para cohesionar comunidades, preservar a memoria, estimular a participación e reforzar a capacidade do rural para producir e transmitir cultura.